برنامه‌ توسعه، صنعت و مسیر پیش‌رو از منظر اقتصاد سیاسی: درس هایی از تجربه دهه از دست رفته اقتصاد ایران

در اقتصاد ایران، شش برنامه توسعه پس از انقلاب اسلامی با رویکردهای مختلفی برای رشد صنعتی اجرا شده‌اند؛ از توسعه زیرساختی متوازن تا حمایت از صنایع منتخب و کاهش وابستگی اقتصادی. این برنامه‌ها با اقتباس از مدل‌های جهانی و تطبیق با شرایط داخلی، منابع قابل‌توجهی را صرف حمایت از برخی بخش‌ها کرده‌اند، اما بخش صنعت همچنان از رقابت‌پذیری ضعیفی برخوردار است.بررسی این برنامه‌ها نشان می‌دهد که نبود چارچوب نظری منسجم و جهت‌گیری راهبردی، موجب ناهماهنگی‌های مفهومی و اجرایی شده و فقدان تعریف روشن از توسعه و برنامه‌ریزی، مانع تحقق اهداف کلان اقتصادی بوده است. در نتیجه، استراتژی‌های توسعه صنعتی طی دو دهه گذشته با شکست مواجه شده‌اند.این پژوهش با استفاده از داده‌های رسمی، تحولات بخش صنعت را در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه در دهه ۱۳۹۰ که به «دهه از دست‌رفته اقتصادی» معروف است، از منظر اقتصاد سیاسی بررسی می‌کند. داده‌ها نشان‌دهنده روند گسترده صنعتی‌زدایی هستند که ناشی از نبود راهبرد جامع و نقش حاشیه‌ای صنعت در سیاست‌گذاری ملی است.پژوهش حاضر تولید مبتنی بر فناوری را تنها مسیر خروج از این وضعیت معرفی می‌کند. توان فناورانه، عامل کلیدی در ارتقای مزیت رقابتی و دستیابی به بازارهای جهانی است. تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد که توسعه صنعتی پایدار نیازمند زیرساخت نهادی کارآمد، نظام حقوقی شفاف، سیاست‌های نوآورانه و سازوکارهای انگیزشی برای هدایت منابع به سمت تولید و ارزش‌آفرینی است.