تحلیل و نقد نظریه وکالت مالکان مشاع در اندیشه مهدی حائری‌یزدی

مفهوم حکومت همواره در کانون توجه فیلسوفان و اندیشمندان علوم اجتماعی و سیاسی قرار داشته است. نظریه‌پردازان شیعه، با استناد به آموزه‌های دینی و فقه اسلامی، کوشیده‌اند حقوق و آزادی‌های شهروندان و دولت را تعریف کنند. اندیشه سیاسی معاصر شیعه به سه جریان اصلی تقسیم می‌شود: «دیدگاه‌های محدودکننده»، «مدافعان ولایت فقیه»، و «قائلان به واگذاری امور عمومی به مردم». مهدی حائری یزدی با طرح نظریه‌ی «وکالت مالکان شخصی مشاع» از متفکران جریان سوم محسوب می‌شود. او مدل نوینی از دولت اسلامی ارائه می‌دهد که بر برابری سیاسی، مشارکت عمومی، و نفی امتیازات ویژه استوار است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش گفتمان لاکلا و موف، در پی پاسخ به این پرسش است که: «حکومت در اندیشه‌ی حائری یزدی چگونه ترسیم می‌شود؟» بر اساس فرضیه‌ی پژوهش، حائری یزدی مشروعیت حکومت را برخاسته از حق حاکمیت مردمی می‌داند؛ حقی که در قلمرو عقل عملی و عقل عمومی انسان‌ها قرار دارد و از جمله متغیرها و موضوعات انسانی به شمار می‌آید. در نگاه او، حکومت یک ضرورت طبیعی و اجتماعی است که هدف آن مدیریت همزیستی انسان‌ها و تأمین امنیت و آسایش آنان است. این نظام بر پایه‌ی احترام به حقوق مالکیت و وکالت شکل می‌گیرد و در این پژوهش، ابعاد نظری این دیدگاه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.