دانشگاه تربیت مدرس پژوهش های سیاسی ایران 0000-0000 مقالات آماده انتشار 2026 02 16 Development Planning, Industry, and the Path Ahead from a Political Economy Perspective: Lessons from Iran’s Lost Decade برنامه‌ توسعه، صنعت و مسیر پیش‌رو از منظر اقتصاد سیاسی: درس هایی از تجربه دهه از دست رفته اقتصاد ایران 28233 FA سعیده علیزاده تهران-دانشگاه تربیت مدرس- پژوهشکده اقتصاد 0000-0002-3834-4103 Journal Article 2025 11 01 Since the Islamic Revolution, Iran has implemented six development plans with varied approaches to industrial growth, including infrastructure expansion and targeted support. Despite adapting global models and allocating substantial resources, Iran’s industrial sector remains weak in competitiveness.A critical review shows the lack of a coherent theoretical framework and strategic orientation, leading to inconsistencies and failure to meet macroeconomic goals. Over the past two decades, industrial strategies have largely failed.This study examines Iran’s industrial sector during the Fifth and Sixth Development Plans in the 90s often called the “lost economic decade”—from a political economy perspective. Data reveal widespread deindustrialization due to the absence of a comprehensive strategy and its marginal role in policymaking.The study concludes that technology-driven production is the only viable path to reverse deindustrialization. Building technological capability is essential for global competitiveness. Successful countries show that sustainable industrial development requires efficient institutions, a transparent legal system, innovation-oriented policies, and incentives that support productive activities while limiting speculative behavior. در اقتصاد ایران، شش برنامه توسعه پس از انقلاب اسلامی با رویکردهای مختلفی برای رشد صنعتی اجرا شده‌اند؛ از توسعه زیرساختی متوازن تا حمایت از صنایع منتخب و کاهش وابستگی اقتصادی. این برنامه‌ها با اقتباس از مدل‌های جهانی و تطبیق با شرایط داخلی، منابع قابل‌توجهی را صرف حمایت از برخی بخش‌ها کرده‌اند، اما بخش صنعت همچنان از رقابت‌پذیری ضعیفی برخوردار است.بررسی این برنامه‌ها نشان می‌دهد که نبود چارچوب نظری منسجم و جهت‌گیری راهبردی، موجب ناهماهنگی‌های مفهومی و اجرایی شده و فقدان تعریف روشن از توسعه و برنامه‌ریزی، مانع تحقق اهداف کلان اقتصادی بوده است. در نتیجه، استراتژی‌های توسعه صنعتی طی دو دهه گذشته با شکست مواجه شده‌اند.این پژوهش با استفاده از داده‌های رسمی، تحولات بخش صنعت را در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه در دهه ۱۳۹۰ که به «دهه از دست‌رفته اقتصادی» معروف است، از منظر اقتصاد سیاسی بررسی می‌کند. داده‌ها نشان‌دهنده روند گسترده صنعتی‌زدایی هستند که ناشی از نبود راهبرد جامع و نقش حاشیه‌ای صنعت در سیاست‌گذاری ملی است.پژوهش حاضر تولید مبتنی بر فناوری را تنها مسیر خروج از این وضعیت معرفی می‌کند. توان فناورانه، عامل کلیدی در ارتقای مزیت رقابتی و دستیابی به بازارهای جهانی است. تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد که توسعه صنعتی پایدار نیازمند زیرساخت نهادی کارآمد، نظام حقوقی شفاف، سیاست‌های نوآورانه و سازوکارهای انگیزشی برای هدایت منابع به سمت تولید و ارزش‌آفرینی است.